“Đổ xong mấy ngày thì tháo được cốp pha?” là câu hỏi chủ nhà nào cũng hỏi. Tháo sớm quá, bê tông chưa đủ cứng có thể bị nứt, sứt cạnh hoặc võng sàn. Tháo quá muộn thì ván bị giữ lại lâu, chậm tiến độ và tốn thêm chi phí. Không có một con số cố định cho mọi trường hợp, nhưng có những nguyên tắc chung nên nắm.

Vì sao không thể tháo theo số ngày cố định?

Thời điểm tháo khuôn phụ thuộc vào việc bê tông đã đạt đủ cường độ để tự chịu lực hay chưa, mà cường độ lại phụ thuộc vào nhiều yếu tố: mác bê tông, loại xi măng, nhiệt độ và độ ẩm môi trường, cách bảo dưỡng. Cùng một mác bê tông, mùa nóng đông cứng nhanh hơn mùa lạnh. Vì vậy cách làm đúng là căn cứ vào chỉ định của thiết kế và kỹ sư thi công, thay vì chỉ đếm ngày theo kinh nghiệm.

Phân biệt hai loại cốp pha khi tháo

Cốp pha không chịu lực (thành bên)

Gồm ván thành dầm, thành cột, thành móng, chỉ giữ hình dáng cho bê tông. Loại này thường được tháo sớm hơn vì bê tông chỉ cần đủ cứng để không bị sứt, hỏng bề mặt khi tháo.

Cốp pha chịu lực (đáy sàn, đáy dầm) và cây chống

Phần này đang đỡ trọng lượng của chính kết cấu. Chỉ được tháo khi bê tông đã đạt tỷ lệ cường độ yêu cầu theo thiết kế. Với sàn, dầm nhịp lớn, thời gian giữ lại thường lâu hơn nhiều so với thành bên. Đây là phần tuyệt đối không nên tháo vội.

Những dấu hiệu và cách kiểm tra thực tế

• Hỏi lại hồ sơ thiết kế: bản vẽ hoặc chỉ dẫn kỹ thuật thường nêu yêu cầu về thời gian hoặc cường độ tối thiểu trước khi tháo.
• Tham khảo kết quả mẫu thử: công trình lớn thường lấy mẫu bê tông để thí nghiệm nén, dùng kết quả để quyết định thời điểm tháo.
• Quan sát bề mặt: bê tông đủ cứng khi dùng vật nhọn ấn nhẹ không để lại vết lõm sâu. Đây chỉ là kiểm tra thô cho thành bên, không thay thế kết quả thí nghiệm cho phần chịu lực.
• Tính đến thời tiết: trời lạnh, mưa nhiều thì bê tông đông cứng chậm, cần kéo dài thời gian giữ khuôn.

Những sai lầm thường gặp khi tháo cốp pha

• Tháo đồng loạt cả đáy sàn và cây chống một lúc: nên tháo từ từ, từ giữa nhịp ra hai đầu, để kết cấu nhận tải dần.
• Cậy mạnh bằng xà beng sát mép ván: dễ làm sứt cạnh bê tông và hỏng cạnh ván, giảm số lần dùng lại.
• Chất vật liệu nặng lên sàn mới tháo khuôn: bê tông có thể chưa đủ sức chịu tải thi công, dễ nứt hoặc võng.
• Không bảo dưỡng bê tông sau khi tháo khuôn: bề mặt lộ ra cần giữ ẩm đủ để tiếp tục đạt cường độ.

Tháo cẩn thận để giữ ván dùng lại

Tháo nhẹ tay, tháo theo thứ tự, vệ sinh ván ngay sau khi tháo và xếp gọn đúng cách sẽ giúp ván dùng lại được nhiều lần hơn, tiết kiệm chi phí cho các đợt đổ tiếp theo.

Kết luận

Thời điểm tháo cốp pha phải dựa vào cường độ bê tông và chỉ dẫn của thiết kế, không chỉ dựa vào số ngày. Thành bên có thể tháo sớm hơn, còn đáy sàn, đáy dầm và cây chống cần giữ đến khi đạt yêu cầu. Khi không chắc chắn, hãy hỏi kỹ sư thi công trước khi tháo, vì tháo sai thời điểm có thể gây hư hỏng kết cấu khó sửa chữa.